به گزارش خبرنگار«خبرنامه دانشجویان ایران»؛ زمانی که ثروت و ثروتمند در جامعه بر همه ارزش های دیگر غلبه پیدا کنند؛ آنچه این طبقه خاص تمایل دارند در بعد زندگی فردی و اجتماعی به سرعت در جامعه منتشر می شود و مانند یک توده برف بهمن شده به تدریج تمام لایه های مختلف جامعه را در بر می گیرد؛ به خصوص در جامعه ایران که این سرعت انتشار ارزش ها مضاعف است و اقشار مختلف برای دریافت این ارزش ها از بالا و کپی برابر اصل زدن از آن دارای شامه بسیار تیزی هستند.
جامعه ایران بعد از دولت سازندگی
در جامعه ایران پس از حاکمیت تفکر توسعه گرایی در دولت سازندگی بستر های لازم برای با ارزش شدن ثروت فراهم شد و قبلا صحبت کردیم که این مسئله در جامعه با گرایشات دینی ایران که خصوصا بعد از انقلاب مستضعفین جامعه جهت دهنده ارزش ها بودند به معنای فراهم شدن زمینه تضاد ارزشی و گمگشتگی های فرهنگی است.
تضاد ارزشی هم در سطح فردی و هم در سطح اجتماعی تاثیرات خاص دارد در سطح فردی به صورت یک تعارض روانی بروز پیدا می کند که طی آن فرد احساس ریا و نفاق و ناراحتی وجدان و دوگانگی شخصیت می کند و در سطح جامعه هم نظم اجتماعی را به مخاطره می اندازد و پویایی جامعه را تهدید خواهد کرد در واقع کم ترین محصول تضاد ارزش ها " عدم صداقت" و " دورویی" است چرا که افراد مجبورند در گروه های مختلف جامعه با ارزش های مختلف رابطه اجتماعی داشته باشند و ناچارند با هریک از این گروه ها به فراخور ارزش های آنان رفتار نمایند وگرنه از سوی آن گروه توبیخ خواهند شد.
اما در این بخش از نوشتار قصد داریم به این مسئله بپردازیم که این تغییر رفتارها و غلبه ارزش های مادی و ثروت بر ارزش های دینی و انقلابی محصول اراده رسمی و اداره کنندگان جامعه است که شروع و قوام آن در اولین دوره حاکمیت تفکر توسعه گرایی بعد از سال 1368 در دولت سازندگی اتفاق افتاد.
اراده رسمی دولت برای ترویج تجمل گرایی
قبلا اشاره کردیم که جو نمایش ثروت و مانور تجملات با برداشتن موانع و توبیخ ها و برخی اقدامات دولت بعد از سال 1368 مانند واردات کالا های غربی و تبلیغات گسترده افزایش یافت که برآیند آن نیاز آفرینی و تغییر ارزش های جامعه بود.
اما علاوه برآن اقدامات دیگری هم صورت گرفته که شرایط مناسب برای تغییر ارزش ها را فراهم آورده و یا خود در تغییر ارزش ها بسیار موثر بوده است که می خواهیم برخی از اقدامات تاثیرگزارترین ارگان در این زمینه را مرور کنیم که انصافا می توان دکترین غلبه ارزش ثروت بر ارزش های دینی را به او داد و شاید چنین کاری هم فقط از دست " شهرداری تهران " بر می آمد.
قدرت و نفوذ شهرداری تهران در خدمت ترویج فرهنگ تجمل گرایی
علت انتخاب شهرداری تهران علاوه بر تاریخچه کارکرد هایی که برای غلبه فرهنگ تجمل گرایی و ثروت گرایی در زمان دولت سازندگی داشته و در ادامه هم به آنها اشاره خواهیم کرد؛ موقعیتی است که شهرداری تهران دارد و با وجود وسعت قدرت و نفوذش ابزار کافی نظارت و کنترل به خصوص در آن برهه برای این ارگان لحاظ نشده است.
موقعیت و قدرت شهرداری تهران از موقعیت یک "وزارت" هم به لحاظ وسعت سازمانی و بودجه و هم به لحاظ تاثیر گزاری بر زندگی فردی و نظام اجتماعی هم به لحاظ ابزار تشویق و توبیخ بیشتر است. در مقابل این قدرت و وسعت نفوذ، سیستم نظارت و نفوذ آن بسیار محدود و ضعیف است. در نتیجه اقدامات و تصمیم گیریها می تواند خارج از سیستم کنترل معمول نظام و بیشتر مبتنی بر نظر ورای یک شخص باشد. که می تواند به او کم و بیش " قدرت مطلقه " بدهد و حتی بر دیگر بخش های جامعه ( ارزش ها و گرایش ها و عقائد؛ ساختار اجتماعی و حتی سیاسی ) تاثیر عمیق بگذارد بدون آنکه کسی قادر باشد با آن مقابله کند.
شهرداری تهران در سال های بعد از 1368 بطور مستقیم و غیر مستقیم تغییرات اساسی در فرهنگ و باور جامعه و نظام ارزشی بوجود آورده از تغییر بافت های سنتی شهر تهران و تغییر الگوهای سکونتی و الگوی مغازه ها تا شرکت های تبلیغاتی مثل شرکت کارپی وابسته به شهرداری تهران که در آن مقطع تبلیغات گیج کننده کالاهای تجملی و وارداتی لوکس در نقاط حساس تهران از طریق تابلوهای مختلف به تبلیغ کالاهای لوکس و تجملاتی می پرداخت. البته همه این موارد زمینه های لازم برای تغییرات جدی در نظام ارزشی بوجود آورد اما فراتر از این ها شهرداری تهران اقدامات بسیار موثر و اساسی دیگری در تغییر ارزش ها انجام داده است.
شهرداری تهران به تبلیغ از برخی مراکز تجاری آمریکا در هر گوشه شهر تهران یک مرکز تجاری مدرن و بزرگ درست کرد که البته در آمریکا این مراکز عموما خارج از شهر قرار دارند و اولا کالاهای مورد نیاز عامه را و ثانیا به قیمت ارزان تر از شهر به مردم ارائه می دهند در صورتیکه در تهران اولا این مراکز در نقاط اصلی بافت زیستی شهر تاسیس شدند ولذا مرکز تشعشع ارزشی بوده و ثانیا کالاهای لوکس را با قیمت گران تر از مراکز سنتی ارائه می کنند این مراکز در سوق دادن مردم به سوی مصرف کالاهای تجملی و تبلیغات این کالاها آن هم در نقاط مرکزی شهر بسیار موثر بودند.
ایجاد فرهنگسراهای مدرن با هزینه های هنگفت در نقاط مختلف شهر و برنامه هایی که غالبا غریب از ارزش های دینی بودند گرچه این مراکز در شرایط ثبات اجتماعی و مدیریت ارزشی می تواند برای جامعه و هدایت جوانان مفید باشد اما با وجود آشفتگی ارزشی و بی برنامگی آن روزهای جامعه ایران و شرایط تهاجم فرهنگی حرکتی بود که بیشتر مقدمات غلبه فرهنگ های ولنگاری مذهبی و رفتارهای تجمل گرایانه بود.
مقایسه شهرداری تهران با شهرداری نروژ در حفظ ارزش ها
بعد از حمله آلمان به نروژ با اینکه حدود 50 سال از این حمله می گذرد و آلمانی ها هم در طول این جنگ خرابی های زیادی را در نروژ بار نیاوردند و رابطه آنها هم به دوستی گراییده اما با این وجود در ورودی ساختمان شهرداری شهر اسلو پایتخت نروژ سرتاسر دیوار ها را در چهار طرف با کاشی کاری های زیبا و خوش رنگ پوشانده است که این عکس های بهم پیوسته مجموعا یک واقعه را از ابتدا تا پایان جنگ به تصویر می کشد و هیچ کس تلاش نکرد تا خاطرات این جنگ را از یادها ببرد. اما در کشور ما چه شد؟
زیباترین تصاویر نقاشان خوش ذوق ما از صحنه های انقلاب و بالاخص جنگ یکی بعد از دیگری زدوده شد و در پارک ها و میادین تصاویر بی ارتباط با ارزش های انقلابی جایگزین شدند و مهمتر از همه در جاده فرودگاه که این تصاویر زیبای خاطره های جنگ وجود داشتند، همگی محو و تابلوی تبلیغاتی کالاهای خارجی از صابون فا Fa گرفته تا وسائل شارپ و.... جای آنها را گرفتند و از این طریق ارزش های مربوط به جنگ عملا به ارزش های مادی مصرفی و وابستگی آور تبدیل شدند.
روزنامه همشهری
اما از همه مهمتر یک اقدام مستقیم و بسیار موثر در مسیر عقیده سازی مردم از سوی شهرداری تهران صورت گرفت و آن انتشار روزنامه همشهری با شیوه ایی بسیار جاذب و با هزینه ای بسیار بالا بود. این روزنامه با روش توزیعی بسیار موثر به یک روزنامه محبوب قشر بالا تبدیل شده بود که در کنار مجله روز هفتم و دیگر برنامه ها ( مانند برنامه رادیویی جوان و پیام و...) به راحتی و بطور موفقیت آمیز در تغییر ارزش های مردم و جامعه عمل می کند و به یک وسیله مهم عقیده سازی تبدیل شده بود. البته تبلیغات شهرداری خصوصا در این رسانه ها و سوگیریها در انتخابات دوره پنجم مجلس نشان داد که شهرداری در آن مقطع اهدافی فراتر از فراهم آوری شرایط زیستی مناسب در شهر تهران را که وظیفه اصلی اوست دنبال می نماید. که تغییرات ساختاری و سیاسی را نیز در بر می گیرد.
